In het Hornemann Huis in het stadscentrum van Eindhoven werd begin november de indrukwekkende tentoonstelling ‘De lange schaduw van het verleden’ geopend. Het is 81 jaar na de deportatie van 245 Sinti en Roma uit kamp Westerbork. Een collectief van Sinti en Roma heeft onder aanvoering van Lalla Weiss uit Best deze tentoonstelling samengesteld met medewerking van Herinneringscentrum Kamp Westerbork.
Tekst en foto’s door Theo Louwers
Het collectief toont via persoonlijke verhalen, bijzondere afbeeldingen, muziekstukken, gedichten, audiovisuele fragmenten en onder meer historische voorwerpen, de complexe reis die de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog in de afgelopen 80 jaar binnen de Sinti en Roma gemeenschap heeft afgelegd.
Verzameling
Lalla Weiss, al vanaf haar negentiende actief voor de belangen van Sinti en Roma, verzamelde gedurende haar leven allerlei opmerkelijke attributen van haar familie. “Ik heb van alles bij elkaar gespaard”, vertelt Lalla. “Ik had inmiddels een heel archief. Ik kon wel een kringloopwinkel beginnen, maar ik wilde een mooie tentoonstelling samenstellen. In samenwerking met kamp Westerbork is dat gelukt.”
In het Hornemann Huis staan op gestileerd onderstellen, geïnspireerd op de trainwagons waarmee tijdens de Tweede Wereldoorlog mensen werden afgevoerd naar Westerbork en de vernietigingskampen, glazen vitrines opgesteld. Daarin worden foto’s en verhalen van Sinti en Roma tentoongesteld, maar ook kledingstukken en andere attributen. In een vitrine staat een woonwagen ter grootte van een tafelmodel opgesteld. “Dit schaalmodel is gemaakt door mijn broer. Hij heeft er zes maanden aan gewerkt”, legt Lalla uit. “Op ambachtelijke wijze heeft hij houtsnijwerk aangebracht. Werkelijk knap gedaan. In de woonwagen is goed te zien op welke wijze wij destijds leefden. ’s Avonds werden er matrassen op de grond gelegd waarop mijn ouders sliepen. Ook stonden er stapelbedden. Tot mijn zes jaar heb ik in zo’n woonwagen gewoond.”
Koffers
In andere vitrines staan koffers gevuld met voorwerpen die herinneren aan de familie van Lalla. Op panelen zijn uitgewerkte verhalen te lezen over de verschrikkingen die Sinti en Roma hebben meegemaakt in de oorlog. “Op 16 mei 1944 werd op bevel van de nazi’s een razzia gehouden in alle woonwagenkampen in Nederland, ook in Brabant. De opgepakte Sinti en Roma werden op die dag naar kamp Westerbork gebracht, vanwaar ze enkele dagen later op transport gingen naar vernietigingskampen. Slechts weinigen van hen keerden terug.”
Hornemann
De familie Hornemann, de naamgever van het pand, bestond uit vader Flip, moeder Bets en hun zonen Eduard (Edo) en Alexander (Lex). Een normaal Eindhovens gezin zoals zo vele, het enige verschil was dat zij van Joodse afkomst waren. Tot voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was er ogenschijnlijk niets aan de hand, maar al snel kwamen er geruchten dat de sfeer voor de Joden in Duitsland grimmiger werd. Ze mochten niet meer naar de bioscoop of naar parken en moesten achter in de bus zitten. De geruchten werden steeds heftiger en ook in Nederland veranderde de sfeer snel. In 1942 moest iedereen van Joodse afkomst een gele ster dragen.
Niet alleen museum
Het Hornemann Huis is niet alleen een oorlogsmuseum. Het is een plek midden in de stad Eindhoven waar je even kunt teruggaan naar het verleden, stilstaat bij de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog en ze vergelijkt met wat er nu om je heen gebeurt. Waar je in je eigen tempo kunt kijken, luisteren, praten, ontmoeten en beleven. Het verhaal gaat over verdraagzaamheid en tolerantie in het verleden, heden en de toekomst.
De geschiedeniskamers, films, tentoonstellingen en het wisselende programma van lezingen dagen je uit om zelf na te blijven denken. Het maakt indruk wat je ziet en beleeft. Je kunt er zonder vooroordelen en verstrekkende gevolgen je eigen verhaal delen. “Ik hoop dat de gemeente Best deze tentoonstelling ook aan de bevolking wil tonen”, zegt Lalla.
De tentoonstelling is tot en met 28 juni 2026 te zien in Het Hornemann Huis.
In maart worden er toneelvoorstellingen verzorgd.