Euthanasie bij somatisch lijden is inmiddels in Nederland geaccepteerd. Bij psychisch lijden is euthanasie nog vrijwel onbekend. Van de mensen die bij dit ondraaglijk lijden euthanasie krijgen, hebben relatief veel mensen autisme. Cathelijn was hier één van. Zij koos ervoor in 2020 te stoppen met het leven. Anke van Wijk begeleidde haar tijdens de laatste jaren van haar leven en het euthanasietraject.

Door Lydia Notz

Anke werkt al 35 jaar als autismeconsulent-logopediste met mensen met autisme. “Al sinds mijn afstuderen voelde ik mij aangetrokken door kwetsbare mensen met gedragsproblemen. Dat hun veelvuldige slaan, bijten of schoppen bij autisme kan horen, wisten wij destijds nog niet. Ik wilde weten wat zij mij hiermee wilden vertellen, hoe ik in contact kon komen en wat ik kon bijdragen aan hun levenskwaliteit” vertelt Anke.

“Cathelijn kwam in 2016 op de plek voor mensen met autisme wonen waar ik werkzaam was. Zij had al een verzoek opgesteld voor euthanasie. Door de tussentijdse hoop op verbetering is dit toen geparkeerd. Cathelijn is in haar leven meerdere malen opgenomen en deed een aantal suïcidepogingen. Omdat zij beloofd had om zichzelf niets meer aan te doen, werd het leven voor haar zwaarder. Ze uitte steeds haar wens om te sterven. Onder geen beding wilde Cathelijn iemand anders tot last zijn en zij wilde niet dat haar zorgverleners door haar in de problemen kwamen.”

Wegkijken of handelen?

Anke vervolgt: “Als zorgverlener houd je hoop. Een tijdlang zagen wij dat onze manier van ondersteuning haar rust gaf en zij het leven nog kon volhouden. Wij wilden haar door een liefdevolle en minder eisende begeleiding een kans geven haar leven beter te leven. Maar het is oneerlijk om weg te kijken als iemands leven elke dag zo’n opgave is en er sprake is van terminaal ziek zijn in je hoofd. Vanaf 2018 verslechterde haar toestand. Hoe lang moesten wij haar nog laten doortobben? Hoe lang konden wij de moed erin houden en wat is nog menswaardig? Cathelijn kon onwijs genieten van een lekkere latte macchiato of een potje Rummikub. Dat gaf haar verwarring; als ik kan genieten, wil ik dan wel echt dood? Maar het waren maar kleine momentjes in de uitzichtloze dagen. Elke keer zei ik tegen haar: ‘je mag jezelf niets aandoen’ waarop zij aangaf: “Ik blijf hier alleen maar, omdat jullie het zeggen.”

Waardig afscheid

In 2018 gaf Cathelijn aan het euthanasietraject weer in gang te willen zetten. “Na het ontvangen van de euthanasieverklaring drongen ons team en haar familie er bij de behandelende psychiater op aan om stappen te zetten. Haar psychiater durfde dit niet aan. Wij vonden een psychiater die haar ondraaglijk lijden herkende en erkende. Na maandenlange gesprekken met haar en met ons kwam hij tot de conclusie dat haar situatie mensonterend was. Cathelijn overleed op 11 november 2020, de door haar gekozen datum.”

Dagboeken

“Iedereen is dankbaar dat zij geen zelfmoord heeft gepleegd en dat haar nog meer leed bespaard is gebleven. De dag voor haar overlijden gaf Cathelijn haar dagboeken aan mij. Dit voelde als een opdracht om haar verhaal in een boek te verwoorden zodat haar stem kan bijdragen aan meer begrip voor psychisch lijden. In mijn boek ‘Ik wil echt zo graag dood’ beschrijf ik alle facetten van haar lijdensweg zoals angst, dwang, schuldgevoel, twijfel en haar zelfbeeld.”

De verwachte verschijningsdatum van Ankes boek is 28 november. Het boek is te koop bij boekwinkels in Best en online. Over ‘autisme en psychisch lijden’ houdt Anke op woensdag 10 december om 15.30 uur een minisymposium en boekpresentatie in ’t Tejaterke. De entree is gratis. Reserveren is noodzakelijk.

Dit artikel is verschenen op de sterfdag van Cathelijn: 11 november.

Heb je zelfmoordgedachten of zit je in crisis? Bel gratis en anoniem met 113 Zelfmoordpreventie: 0800-0113 of kijk op www.113.nl.