Het is dit jaar precies 25 jaar geleden dat de eerste burgerlijke huwelijken voor iedereen ongeacht de seksuele voorkeur in Nederland werden voltrokken. Vlak na middernacht op 1 april 2001 gaven vier koppels elkaar het jawoord in Amsterdam. De ceremonie werd gehouden door de toenmalige burgemeester van Amsterdam, Job Cohen. Een initiatief dat zijn grondslag in Best vindt.

Door Lydia Notz

Nederland was het eerste land ter wereld dat het burgerlijk huwelijk opende voor partners van hetzelfde geslacht op 1 april 2001. De wet werd mogelijk gemaakt door jarenlang lobbywerk en politieke inzet, onder meer door D66-politicus Boris Dittrich, die al in 1994 pleitte voor openstelling van het huwelijk voor koppels van hetzelfde geslacht. Eerder publieke en besloten inzegeningen van homoseksuele relaties in de jaren zestig en zeventig hadden geen wettelijke status.

Strijd voor wetswijziging

Jurist Jan Wolter Wabeke uit Best zette zich vanaf 1987 actief in om het burgerlijk huwelijk ook voor personen van een gelijk geslacht mogelijk te maken. Samen met zijn partner Jan Swinkels wendde hij zich tot Henk Krol, de toenmalige hoofdredacteur van de Gay Krant uit Best. Vanuit een werkgroep organiseerden zij vanaf 1988 juridische en politieke acties om de wetgeving te wijzigen. Tien jaar later werd het wetsvoorstel gedaan om het huwelijk open te stellen voor mensen van hetzelfde geslacht. Jan Wolter Wabeke was de architect van de latere wetswijziging van het burgerlijk wetboek.

Nederland kent geen huwelijksvorm die uitsluitend gericht is op twee personen van hetzelfde geslacht. Er is gekozen om het bestaande burgerlijk huwelijk, dat voorheen alleen openstond voor personen van verschillend geslacht, open te stellen voor gelijkgeslachtelijke stellen. Op 1 april 2001 trad de wetswijziging in werking. Een wereldwijde primeur voor alle partners van hetzelfde geslacht.

10 jaar universeel huwelijk

In 2011, tien jaar na deze unieke gebeurtenis, bracht het toenmalige college een bezoek aan Jan Wolter Wabeke en Jan Swinkels. Jan Wolter Wabeke was benoemd tot officier in de Orde van Oranje-Nassau. Men wilde het tienjarig jubileum en de rol van Best hierin niet onbesproken laten en zo ontstond het idee tot het vervaardigen van een gedenkteken in de vorm van een kunstwerk. De opdracht werd neergelegd bij de adviescommissie voor beeldende kunst van het college in Best, en de toenmalige voorzitter Leo Bisschops. De commissie vond dat het kunstwerk een universele uitstraling moest hebben om de mondiale primeur en opdracht gepast tot uitdrukking te brengen. Dus geen fysiek monument dat gebonden is aan één plaats, maar een universeel kunstwerk dat overal ter wereld tot de verbeelding kan spreken. Besloten is daarom tot een muziekwerk als monument, gecomponeerd door een Nederlandse kunstenaar. Muziek is grenzeloos communicatief en raakt alle harten. Componist Willem Jeths, destijds een rising star en in 2014 benoemd tot ‘componist des vaderlands’ ontving de opdracht.

Primeur Lidwinakerk

Willem Jeths schreef de compositie ‘Breath’, een werk voor strijkkwartet, klarinet en twee zangstemmen. Als thema voor zijn compositie gebruikte hij een Egyptische tekst die gevonden is in een tombe uit de 18e Dynastie van Egypte. Op 1 april 2011 vond de wereldpremière in de Lidwinakerk in Best plaats. Het werk werd later door het Koninklijk Concertgebouworkest op cd uitgebracht en is regelmatig op de radio te horen.

Sinds 2001 zijn er volgens het CBS ruim 36.000 huwelijken tussen mensen van gelijk geslacht voltrokken.