Wat gebeurt er na je dood met je gegevens en profielen op je social media platformen? Hoe kun je bij de nodige digitale gegevens van je dierbare komen als deze is overleden? Mag of kan je de vinger van een overledene gebruiken om zijn of haar apparaten te openen? Een heel groot deel van het leven speelt zich voor velen online af, maar er zijn nog maar weinig mensen die zich afvragen wat er met dat digitale bestaan moet gebeuren na de dood. Digital Life Legacy, WIJzer, Bibliotheek de Kempen en Berdien Uitvaartzorg sloegen de handen ineen en presenteren twee verrassende avonden over het onderwerp.

Door Rens van Ginneken

Bij Bibliotheek de Kempen is Maartje Heusschen eigenlijk bezig ‘met alles wat niet met boeken te maken heeft’, zo vertelt ze met een lach. “Maar ik liep als Programmamaker Digitaal Burgerschap al langer met het idee om eens iets rondom de Digitale Nalatenschap op te zetten.” Datzelfde gold eigenlijk ook voor Berdien van de Ven van Berdien Uitvaartzorg. “Vanuit ons werk krijgen we hier ook steeds vaker mee te maken, ook door ons contact met de Dorpsondersteuners bijvoorbeeld. Er overlijdt iemand en vervolgens kunnen de nabestaanden bijvoorbeeld niet meer bij de noodzakelijke informatie op de laptop of de telefoon van de overledene, omdat de codes en wachtwoorden onvindbaar zijn. Misschien is het toch goed om er eens wat uitgebreider bij stil te staan, zo was onze achterliggende gedachte.”

Lezing met humor

De samenwerking werd gezocht met WIJzer en met Sander van der Meer van Digital Life Legacy. Berdien: “We hebben nu twee avonden opgezet. De eerste op dinsdag 14 januari in De Stoelendans met Sander van der Meer en de tweede op dinsdag 28 januari bij Oirschot Vitaal wordt geleid door Maartje. Het is natuurlijk een pittig onderwerp, maar we willen het ook weer niet al te zwaar maken. Zo kun je de avond met Sander wel zien als een voorstelling waarin hij – naast heel veel praktische info – ook de nodige humor heeft verwerkt. Je hoeft overigens niet beide avonden te komen; je kan er ook voor kiezen om er eentje bij te wonen.”

Facebook stopzetten of niet?

‘Digitaal’ is nogal een ruim containerbegrip natuurlijk en daarom komen er ook bij deze thema-avonden over de Digitale Nalatenschap nogal verschillende zaken aan de orde. “Het digitale vormt een steeds groter deel van ons bestaan en er blijft dus ook steeds meer achter na ons overlijden. We noemden net al het openen van laptops en telefoons om bij noodzakelijke gegevens te kunnen komen. Of bij foto’s die iemand bewaarde in de cloud. Maar het is ook goed om stil te staan bij wat er met je accounts moet gebeuren na je overlijden. Moeten je Facebook, LinkedIn en Instagram bijvoorbeeld stopgezet worden? Dat gebeurt vaak wel, maar soms kiezen mensen er ook voor om een account in stand te houden als een soort digitale ‘herinneringsplek’. Daarbij moet je je dan wel weer bewust zijn dat er soms risico’s zijn op misbruik. Kwaadwillenden kunnen bijvoorbeeld met foto’s op je profiel een nepaccount aanmaken”, aldus Maartje.

Alles openbaar voor je kinderen?

Er blijken tal van zaken bij de Digitale Nalatenschap te horen, waar wellicht veel mensen nog nooit over hadden nagedacht. “Hoe kun je bij iemand zijn DigiD komen? Heeft de overledene misschien nog cryptomunten en wat moet er dan mee gebeuren? Hoe is de wetgeving rondom privacy bij niet-Nederlandse bedrijven als Apple en Microsoft? Dan zijn er ook nog de ethische kanten rondom de Digitale Nalatenschap: zijn er misschien zaken die je liever niet aan je kinderen openbaart? Ook duurzaamheid kan een rol spelen bij het wel of niet opzeggen van accounts of bestanden en foto’s in de cloud: dat ‘in de lucht houden’ kost allemaal behoorlijk veel energie. Kortom, er zijn nogal wat interessante kanten aan de Digitale Nalatenschap, waaraan veel mensen nog nooit hebben gedacht”, zo besluit Maartje.

Data na de dood

“Niemand denkt graag aan zijn overlijden, maar toch is het goed om er eens bij stil te staan, ook over wat er moet gebeuren met je digitale nalatenschap”, benadrukt Sander van der Meer van Digital Life Legacy. Hij kwam via zijn vorige werk – forensische opsporing voor de overheid – in aanraking met het onderwerp. “Ik krijg vaak nog vragen over het kraken van codes om bij de gegevens, contacten, foto’s en filmpjes van overledenen op hun telefoon te kunnen komen. Als opsporingsambtenaar mocht ik dat echter ook alleen bij het vermoeden van strafbare feiten. Soms help ik nabestaanden om bijvoorbeeld achter wachtwoorden te komen, zodat ze zelf kunnen achterhalen wat er op het apparaat van de overledene staat. Je moet je echter ook altijd wel afvragen of je alles moet willen weten wat erop staat en of de overledene die zaken wel bekend had willen maken. Je kunt aan alles denken: je Tindergeschiedenis, pesten, of misbruik wellicht. Daarom is het verstandig om ook zélf al eens na te denken over wat je digitaal wil nalaten.”

Telefoon snel opzeggen?

Toch kunnen er begrijpelijke redenen zijn om toch zaken te achterhalen. “Bijvoorbeeld na een zelfdoding blijven nabestaanden vaak achter met veel vragen. Misschien dat er zo toch dingen opgehelderd worden.” Hij wil vooral het bewustzijn van de digitale nalatenschap bevorderen. “Denk er eens over na, wat je wilt dat er gebeurt met je gegevens, je foto’s, je accounts. Bespreek bijvoorbeeld met je partner of je codes wilt delen ‘voor het geval dat’. Snel het telefoonabonnement van een overledene opzeggen is vaak niet zo verstandig, omdat je die wellicht nog nodig hebt voor een tweestaps identificatie die tegenwoordig vaak wordt gevraagd. Ook verdwijnt de hele WhatsApp-geschiedenis bij opzeggen. Wil je dat eigenlijk wel?

De vinger van de overledene

Hij besluit: “Wat ik doe is eigenlijk een soort ‘eerste digitale hulp bij overlijden’. Soms hebben mensen gewoon een verkeerd idee van de mogelijkheden en onmogelijkheden. In films zie je vaak dat ze met de vinger van een overledene toegang krijgen tot gegevens of een apparaat. Ik kan je verzekeren: dat werkt niet zo. Mijn presentatie is zeker niet zwaar. Er komen tal van praktijkvoorbeelden en filmpjes met echte verhalen voorbij en we gaan een stukje humor zeker niet uit de weg.”

Onder het motto: ‘Wist je niet, heb je wel: en Digitale Nalatenschap’ vinden er twee bijeenkomsten plaats, die je ook ‘los’ kunt bezoeken.

- Op 14 januari is in de theaterzaal van De Stoelendans een vermakelijke lezing van Sander van der Meer van Digital Life Legacy, van 19.30-21.00 uur, entree 5 euro

- Op 28 januari krijg je bij Oirschot Vitaal met veel praktische tips en inzichten om zelf aan de slag te gaan, van 19.30 tot 21.30 uur, entree gratis

- Meer info en nuttige tips & tools van de landelijke campagne DataNaDeDood vind je op www.datanadedood.nu

- Een leuke relativerende videoclip over dit onderwerp vind je op https://www.youtube.com/watch?v=c6Sc76Hv3n8