De regen van de afgelopen dagen biedt slechts tijdelijke verlichting, want de gevolgen van de droge periode van de afgelopen maanden zijn in de omgeving van Best nog altijd duidelijk zichtbaar. Beken en sloten vallen droog, bomen laten vroegtijdig hun bladeren vallen en vooral jonge aanplant heeft het zwaar. Ook dieren die afhankelijk zijn van koel, stromend en zuurstofrijk water komen in de problemen. Volgens IVN-natuurgids Martien van Beljouw is de situatie uitzonderlijk. “Ik heb deze situatie nog nooit meegemaakt in de 44 jaar die ik bij Waterschap De Dommel heb gewerkt,” vertelt hij.

Door Marcia Engelander - van den Wittenboer

Van Beljouw ziet de droogte niet als een op zichzelf staand probleem. De huidige omstandigheden worden versterkt door de zeer natte jaren 2023 en 2024, gevolgd door een lange droge periode. Daarnaast vallen er volgens hem steeds vaker extreme buien, afgewisseld met langere periodes zonder regen. ”Gemiddeld valt er mogelijk nog ongeveer evenveel neerslag als vroeger, maar door de hogere temperaturen verdampt het water sneller en krijgt de bodem minder kans om het vast te houden”, aldus van Beljouw

Waterkwaliteit verslechtert

Wanneer sloten en beken droogvallen, neemt niet alleen de hoeveelheid water af. Ook de waterkwaliteit komt onder druk te staan. Door een gebrek aan aanvoer en stroming daalt het zuurstofgehalte in het water. De hogere temperaturen maken de omstandigheden voor planten en dieren nog moeilijker. Ook stilstaand water kan problemen veroorzaken. Bij warm weer kan bijvoorbeeld blauwalg toenemen. Van Beljouw wijst ook het Wilhelminakanaal aan, waar minder stroming en hogere temperaturen volgens hem hebben geleid tot een groene verkleuring van het water. Voor de vissoorten en waternatuur betekent dat een steeds kleinere leefruimte.

Dieren

Voor vissen en andere waterdieren kan langdurige droogte levensbedreigend zijn. Van Beljouw noemt als voorbeeld de kwabaal, een vissoort die opnieuw werd uitgezet in de Beerze. “Hij houdt naast water ook van de koelte. We kunnen onszelf wel afvragen of hij op de lange termijn wel hier blijft,” zegt hij. Ook de Beekrombout, een libellensoort, heeft het moeilijk. Deze soort is afhankelijk van stromend en zuurstofrijk beekwater. Wanneer beken droogvallen of veranderen in warme, stilstaande watergangen, verdwijnen belangrijke leefgebieden. In droge perioden kunnen vissen soms worden overgebracht naar plaatsen waar nog wel voldoende water aanwezig is. Maar zulke noodmaatregelen bieden geen structurele oplossing. Afgelopen week kwam ook de visambulance in actie om vissen over te brengen naar plekken met meer water. Gekozen is voor de Grote Beerze richting Netersel, waar nog water stroomt. De droogte maakt duidelijk hoe kwetsbaar hele leefgebieden worden wanneer waterstromen langdurig wegvallen.

Jonge bomen extra kwetsbaar

Niet alleen waterplanten en dieren hebben last van de droogte. Ook bomen en struiken krijgen het zwaar te verduren. Vooral jonge aanplant heeft nog een beperkt wortelstelsel en kan daardoor moeilijker water uit de diepere bodem halen. Bomen kunnen vroegtijdig hun bladeren laten vallen om verdamping te beperken. Bij berken en beuken zijn de gevolgen vaak snel zichtbaar. Wanneer een droge periode lang aanhoudt, kunnen bomen blijvende schade oplopen of zelfs afsterven. Volgens Van Beljouw is het bovendien onzeker of alle natuur zich na deze droge periode volledig kan herstellen. “Het is dit jaar wel erg extreem en het is niet zeker dat alle natuur zich kan herstellen,” waarschuwt hij.

Groter risico op natuurbrand

De droogte vergroot daarnaast het risico op natuurbranden. Inwoners kunnen zelf helpen om dat risico zo klein mogelijk te houden. ”Door heel alert te blijven en zelf niet degene te zijn die het veroorzaakt”, benadrukt Van Beljouw. Hij wijst bijvoorbeeld op auto’s die in natuurgebieden worden geparkeerd. ”Als je bijvoorbeeld met de auto een natuurgebied in rijdt om te gaan wandelen, zet dan niet je auto in het lange gras met je warme uitlaat. En uiteraard geen sigaretten uitmaken in de natuur.” Ook afval kan gevaarlijk zijn. ”Ook geen glas achterlaten in de natuur, dat werkt als een katalysator. Een vergrootglas.” Zijn advies is eenvoudig: ”Wees een beetje alerter.”