Het kon weleens een interessante avond worden, het theatercollege ‘Puberbrein’ op 26 februari in De Stoelendans. Lector Human-centered Technology bij de Hanze Hogeschool, onderzoeker bij de Universiteit Utrecht en public speaker Aletta Smits kan nog steeds zeer enthousiast worden over hoe het puberbrein werkt. Die kennis en haar betrokkenheid garanderen een leerzame, maar zeker ook onderhoudende avond. Ze vertelt over haar gedrevenheid, haar achtergrond en de aanleiding voor dit theatercollege.

door Rens van Ginneken

Uiteraard doemt de vraag op: waarom dit onderwerp en dit theatercollege?

“Tijdens mijn proefschrift over een heel andere onderwerp bleek dat het belangrijk was om ook veel over psychologie te weten. Ik ging een paar vakken volgen bij de open universiteit. In diezelfde tijd gaf ik ook les op een middelbare school, want als promovendus verdiende je toen bijna niets. Ik vond het geweldig om mijn leerlingen te leren kennen en te zien wat er met ze gebeurde in een klaslokaal. Vandaar groeide mijn interesse, ging ik meer en meer over adolescentiepsychologie lezen en leren. Toen ik een keer een workshop gaf aan schoolleiders in Zuid-Holland over hoe vmbo-leerlingen hun keuzes maakten voor een mbo-opleiding had ik al die kennis over het brein van jongeren verzameld in een presentatie. Dat bleek onverwacht een hilarische middag en de schoolleiders in de workshop nodigden me stuk voor stuk uit voor een ouderavond bij hen op school. Zo begon het. De rest is history.”

Wat is het meest waardevolle wat je zelf hebt geleerd over het puberbrein?

“Ik heb zelf vrij stevig ADHD, en hoe meer ik leerde over het puberbrein, hoe meer ik ook van mijn eigen brein en daardoor mijn eigen gedrag begreep. Niet dat je als ADHD’er voor altijd puber blijft, maar een paar dingen – zoals een dopaminetekort – dat delen we wel. Verder is de belangrijkste les om dingen niet persoonlijk te nemen. Daarnaast voelen de meeste pubers zich uitgedaagd door een ‘puzzel’. De conflicten die we als volwassenen hebben gaan vaak over dat ze iets niet willen doen. Maar wat we bedoelen is dat ze het niet op ons tijdstip en op onze manier doen. Het maakt zo’n enorm verschil als je een puber niet dwingt om het op jouw manier te doen, maar samen met hen de puzzel oplost: dit is waar je nu staat (je komt ’s morgens je bed niet uit), dit is waar je moet staan (op tijd opstaan ’s morgens) – welke oplossingen denk je dat er zijn? Waar kunnen we mee experimenteren? Dat helpt heus niet altijd en ook niet voor elke puber. Maar wel vaak voor veel pubers. De kunst is om wel oprecht hun experimenten te willen proberen. Het moet een authentieke uitwisseling van ideeën en resultaatbesprekingen zijn. Niet zo van: ‘We hebben nu jouw manier geprobeerd; dat werkte niet. Dus nu je moet je gewoon weer luisteren. Je woont wel onder mijn dak.’ En als laatste: ouders voelen zich soms eenzaam in hun worstelingen met het grootbrengen van pubers. Denken ook dat het bij hen als enige zo mis gaat. Als ik iets heb gemerkt in de jaren dat ik met ouders na afloop van een presentatie sprak: alles was herkenbaar. Ze zijn dus niet de enigen. Ze gingen vaak met een lichter hart naar huis.”

Hun brein werkt echt anders

Is het anno 2025 uitdagender om pubers op te voeden dan pakweg 30, 40 jaar geleden? Moeten we onze inzichten drastisch bijstellen?

“We moeten zéker onze inzichten drastisch bijstellen, want we weten nu gewoon veel meer over hoe het brein van een puber functioneert. Het zou suf zijn om die kennis niet te gebruiken. Het is ook suf om nog steeds te claimen dat ze lui zijn, of ongemotiveerd terwijl MRI’s gewoon aantonen dat hun brein biologisch anders in elkaar zit. Ik weet niet perse of het moeilijker is om nu een kind op te voeden tegenover dertig jaar geleden. De gevaren zijn anders, de angsten om je kind daarom ook. Maar de worsteling tussen autonomie geven en beschermen, die is van alle tijden. Het verdriet over hoe je als ouder van het middelpunt van het universum van je kind opeens een figurant wordt, omdat ze afstand nemen van thuis. Dat is ook van alle tijden.”

Als laatste. Wat vind je zelf het leuke aan pubers?

“Hun lef. Hun onbevangenheid. Hun humor. Hun verlegenheid. Hun dromen. De blik in hun ogen als ze opeens iets snappen. Echt snappen. Hoe ze opeens volwassen iets kunnen regelen. En hoe ze het moment daarna weer kind zijn.”

Tickets gratis

Thema-avond/voorstelling ‘Puberbrein’ voor ouders of mensen die met pubers werken, met Aletta Smits, op 26 februari in De Stoelendans. Via de QR-code zijn tickets (max. 2 per account) gratis te bestellen.