Naar aanleiding van de herdenking van de Holocaust en de bevrijding van Auschwitz gaf Lalla Weiss uit Best een toespraak over het lot van de Sinti en Roma tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat gebeurde op zondag 26 januari in het Wertheimpark in Amsterdam. Jaarlijks op de laatste zondag van januari wordt de Nationale Holocaust Herdenking gehouden, die aansluit bij de internationale Holocaust Memorial Day op 27 januari.

”Er zijn tussen de 500.000 en 1,5 miljoen Sinti en Roma vermoord tijdens de Tweede Wereldoorlog. De overlevenden praatten daar niet of nauwelijks over door verdriet, pijn, schaamte en wantrouwen. Nu er steeds minder ooggetuigen in leven zijn, voel ik de plicht om de herinnering aan onze Sinti- en Romaslacht”, sprak Weiss onder meer.

Dankbaar

“Ik ben het Auschwitz Comité dankbaar dat ik daar nu de gelegenheid voor krijg, want deze genocide is te lang ontkend en verwaarloosd. De Internationale Alliantie voor Holocaustherinnering, de IHRA, erkent met bezorgdheid dat de ontkenning van de genocide op Sinti en Roma heeft bijgedragen aan vooroordelen en discriminatie. En dat, terwijl in het Neurenberg Tribunaal in 1945 al talloze bewijzen werden aangevoerd van de vervolging en uitroeiing van Sinti en Roma: De vernietiging in Auschwitz, de medische experimenten in Dachau, de massa-executies in Oekraïne en Rusland en de executies van Roma-gijzelaars in Joegoslavië.

‘Andere rassen’

Maar in het 170 pagina’s tellende vonnis kwamen wij niet voor. Göring, de hoofdverdachte, werd schuldig bevonden aan de vervolging van Joden en ’andere rassen’. Dat was het, daar vielen wij kennelijk onder, onder ‘andere rassen’.

Pas in 1979 verschijnt van Ben Sijes ‘Vervolging van Zigeuners in Nederland 1940-1945’. Het was het eerste boek over wat ons tijdens de oorlog is aangedaan. Wij kennen geen traditie van lezen en schrijven, maar de naoorlogse generatie heeft de pen gelukkig opgepakt. Zij schrijven wel! Zij proberen woorden te geven aan waarom onze vaders, moeders, opa’s en oma’s zo stil zijn geworden, zo wantrouwend, depressief of erger.

Waarom?

“De pijnlijkste en belangrijkste vraag die in al die boeken doorklinkt, is: ’WAAROM’. Waarom moesten wij dood, waarom moesten wij zo afschuwelijk lijden? Nu willen we gezien worden. Onze plek in de geschiedenis hebben. We willen samen terugdenken aan onze voorouders. Ze in eerbied en met respect herdenken. Laten we naar elkaar luisteren en ons best doen om elkaar te begrijpen. Dat zal de komende decennia hard nodig zijn.”